Abone Ol:

Matematik, coğrafya, gökbilim, algoritma vs gibi bilim alanlarında yaptığı çalışmalarıyla bilinen Harezmi (Harizmi) kimdir? Harezmi’nin hayatı nedir? Harezmi’nin çalışmaları nelerdir? Harezmi’nin cebir alanındaki çalışmaları nelerdir? detaylar haberimizde…
Harezmi (Harizmi) kimdir? Harezmi'nin hayatı nedir? Harezmi'nin çalışmaları nelerdir? Harezmi'nin cebir al...

Bilim alanındaki çalışmalarıyla geçmişten günümüze katkı sağlamış, yaptığı çalışmlarla günümüzde okullarda ders konusu olmuş Harezmi (Harizmi) kimdir? Harezmi’nin hayatı nedir? Harezmi’nin çalışmaları nelerdir? Harezmi’nin cebir alanındaki çalışmaları nelerdir? sorularının yanıtı haberimizde… Gündem haberler için bizi takip edin. Haberdas.Com gündemin sıcak konularını sizler için derliyor. HAREZMİ KİMDİR? Hârizmî ya da tam adıyla Ebû Ca’fer Muhammed bin Mûsâ el-Hârizmî Matematik, gökbilim, coğrafya ve algoritma alanlarında çalışmış Fars bilim insanıdır. Hârizmî 780 yılında Harezm bölgesinin Hive şehrinde dünyaya gelmiştir. 850 yılında Bağdat’ta ölmüştür.Hint rakamları üzerine yaptığı çalışmaların Latince çevirileri ondalık konumsal sayı sistemini 12. yüzyılda batı dünyasına tanıtmıştır. El-Harezmi’nin Tamamlama ve Dengeleme ile Hesaplamaya Dair Özlü Kitabı doğrusal ve ikinci dereceden denklemlerin ilk sistematik çözümünü sunmuştur. Cebiri bağımsız bir disiplin olarak öğreten, ‘indirgeme’ ve ‘dengeleme’ (denklemin farklı taraflarındaki benzer terimlerin aynı tarafa alınarak sadeleştirilmesi) yöntemlerini tanıtan ilk kişi olduğu için, Harezmi cebrin atası ya da kurucusu olarak tanımlanmıştır. Cebir alanındaki çalışmaları, 16. yüzyıla kadar Avrupa üniversitelerinde temel matematik ders kitabı olarak kullanılmıştır. Batlamyus’un ‘Coğrafya’ isimli yapıtını gözden geçirerek düzenlemiş, astronomi ve astroloji alanında çalışmalar yapmıştır. Bazı kelimeler el-Harezmi’nin matematiğe olan katkılarının önemini yansıtır. ‘Cebir’ kelimesi ikinci dereceden denklemleri çözmek için kullandığı iki işlemden biri olan el-cebirden türemiştir. Algoritma kelimesi ise isminin Latin biçimi olan Algoritmi’den gelmektedir. Ayrıca ismi her ikisi de basamak anlamına gelen, (İspanyolca) guarismo ve (Portekizce) algarismo kelimelerinin kökenini oluşturur. HAREZMİ’NİN HAYATI NEDİR? El-Harezmi’nin hayatına dair kesin olarak bilinen ayrıntı az sayıdadır. İranlı bir ailede Büyük Horasan’ın Harezm şehrinde (modern Hive, Harezm bölgesi, Özbekistan) doğmuştur. 780 yılında doğduğu bazı kaynaklarda geçse de bu kesin değildir.Muhammed ibn El-Tabari ona ismini Mu?ammad ibn Musa el-Harezmi el-Majusi el-Kurtubalı olarak verir. Öte yandan ismindeki Kurtubalı sıfatı, onun Bağdat’taki bir bağcılık bölgesi olan Kurtuba’dan (Qatrabbul) gelmiş olabileceğine işaret eder. Ancak Rashed başka bir görüş ileri sürmektedir:Tabari’nin ikinci alıntısı olan ‘Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi and al-Majusi al-Qutrubbulli’yı okuyabilmek için bu dönem üzerine uzman bir filolog olmaya gerek yoktur. ‘al-Khwarizmi’ ve ‘al-Majusi al-Qutrubbulli’ arasında ilk kopyalarda atlanmış olan, ‘ve’ anlamına gelen ‘wa’ harfi (Arapça ‘?’, birleşme için kullanılan) bize iki ayrı kişi olduklarını gösterir. Eğer Harezmi’nin kişiliğine ilişkin bir dizi hata yapılmamış olsaydı değinmeye değer olmazdı.Toomer, el-Harezmi’nin dini görüşü ile ilgili şöyle yazmaktadır: El-Tabari tarafından kendisine verilen bir başka sıfat olan ‘al-Majusi’, onun eski Zerdüşt dinine bağlı olduğuna işaret etmektedir. O zamanlarda İranlı bir insan için gerçek olması çok muhtemel olan bu görüşün aksine, Harezmi’nin Cebir adlı eserinde yazdığı dindar önsöz sebebiyle onun aslında Sünni bir Müslüman olduğunu göstermektedir.Bu sebeple yalnızca gençliğinde Zerdüşt olması muhtemeldir. Ibn el-Nedim’in Kitab al-Fihrist adlı eseri Harezmi’nin kısa bir biyografisiyle birlikte yaptığı çalışmaların bir listesini içermektedir. El-Harezmi çalışmalarının çoğunu 813 ile 833 yılları arasında gerçekleştirmiştir. Müslümanların İran’ı fethinden sonra, Bağdat bilimsel çalışmaların ve ticaretin merkezi oldu ve birçok tüccar ve bilim adamı Harezmi gibi Bağdat’a seyahat ettiler. Harezmi, halife El-Memun tarafından Bağdat’ta inşa edilmiş Bilgelik Evi’nde bilim adamı olarak Yunanca ve Sanskritçe bilimsel el yazmalarının tercümesini de içeren bilim ve matematik alanlarında çalışmalar yapmıştır. Douglas Morton Dunlop, Harezmi’nin aslında üç Banu Mûsa’dan en büyüğü olan Mu?ammad ibn Mûsa ibn Shakir ile aynı kişi olabileceği görüşündedir.Horasan bölgesinde bulunan Harezm’de temel eğitimini alan Harezmi, gençliğinin ilk yıllarında Bağdat’taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir. İlmî konulara meraklı olan Harezmi bu konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için Bağdat’a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur olan Abbasi halifesi Mem’un Harezmi’deki ilim kabiliyetinden haberdar olunca onu kendisi tarafından Antik Mısır, Mezopotamya, Yunan ve Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesi’nin idaresinde görevlendirilir. HAREZMİ’NİN ÇALIŞMALARI NELERDİR? El-Harezmi’nin matematik, coğrafya, astronomi ve haritacılığa katkısı, cebir ve trigonometride yeniliğin temelini oluşturdu. Doğrusal ve ikinci dereceden denklemleri çözmeye yönelik sistematik yaklaşımıyla cebrin ortaya çıkmasına neden olan kitabının başlığı şöyledir, ‘Tamamlama ve Dengeleme ile Hesaplama Üzerine Özlü Kitap’.820 yılında Harezmi tarafından yazılmış olan ‘Hint Rakamlarıyla Hesaplama Üzerine’ isimli kitap Hint-Arap rakam sisteminin Ortadoğu ve Avrupa’ya yayılmasının ana sebebidir. Latinceye Algoritmi de numero Indorum olarak çevrilmiştir. Çalışmalarından bazıları Fars ve Babillerin astronomisi, Hint sayıları ve Yunan matematiği üzerine kuruludur. Harezmi, Batlamyus’un Afrika ve Orta Doğu’yla ilgili verilerini sistematize etti ve düzeltti.Bir diğer önemli kitap olan Kitab surat al-ard (Dünya’nın görünüşü; Coğrafya olarak tercüme edildi), Batlamyus’un Coğrafyası’ndaki yerlerin koordinatlarını temel almakla birlikte, Akdeniz, Asya ve Afrika için var olan değerleri geliştirerek sunmuştur. Halife el-Memun tarafından dünyanın çevresini belirlemek ve bir dünya haritası hazırlamak için görevlendiliren 70 kadar coğrafyacıya eşlik edip ve projeye yardım etmiştir.12. yüzyılda eserlerinin Latince çevirileri vasıtasıyla Avrupa’ya yayılmasıyla birlikte Avrupa’da matematiğin gelişimi üzerinde derin bir etkisi olmuştur. HAREZMİ’NİN CEBİR ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI NELERDİR? Tamamlama ve Dengeleme ile Hesaplama Üzerine Özlü Kitap 820 yılı dolaylarında yazılmış bir matematik kitabıdır. Bu kitap ticaret,ölçüm ve yasal miras alanlarında, çok geniş yelpazedeki problemlerin çözümü için örnekler ve uygulamalarla dolu popüler bir hesaplama çalışması olarak halife el-Memun’un teşviki ile yazılmıştır. ‘Cebir’ terimi bu kitapta tanımlanan temel işlemlerden biri olan denklemlerden gelmektedir. (al-jabr, manası ‘restorasyon’ dır, terimlerin birleştirilmesi veya sadeleştirilmesi için denklemin her iki tarafına bir sayı eklenmesi anlamına gelir). Bu eser aynı zamanda doğu ve batının ilk müstakil cebir kitabı olma özelliğini taşımaktadır. Bu kitap Robert of Chester ve daha sonra Gerard of Cremona tarafından Latinceye çevrilmiştir. Özgün bir Arapça kopyası Oxford’da bulunmaktadır ve F. Rosen tarafından 1831 yılında tercüme edilmiştir. Latince bir çevirisi Cambridge’de muhafaza edilmektedir. Haberdas.Com son dakika haberler, gündem haberler ve tarafsız haberler için okumaya devam edin.Matematik alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluşturmuştur. Bir dönem bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sisteminin kullanıldığını saptamıştır. Harezmî’nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum adıyla Latinceye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve sıfır, 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuştur. Hesab-ül Cebir vel-Mukabele adlı kitabı, matematik tarihinde, birinci ve ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerinin yer aldığı ilk eserdir. Bu nedenle Harezmî (Diophantus ile birlikte) ‘Cebir’in babası’ olarak da bilinir. İngilizcedeki ‘algebra’ ve bunun Türkçedeki karşılığı olan ‘cebir’ sözcüğü, Harezmî’nin kitabındaki ikinci dereceden denklemleri çözme yöntemlerinden biri olan ‘el-cebr’den gelmektedir.Harezmi sıfır rakamını (0) ve x bilinmeyenini kullandığı bilinen ilk kişidir.İkinci dereceye kadar polinom denklemlerinin çözülmesinin kapsamlı bir hesabını sağlamıştır ve terimleri bir denklemin diğer tarafına aktarmaya istinaden, diğer bir deyişle denklemin zıt taraflarındaki benzer terimleri iptal etmek olan, ‘indirgeme’ ve ‘dengeleme’ temel metotlarını ele almıştır. HAREZMİ’NİN ARİTMETİK ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI NELERDİR? Harezmi’nin ikinci temel çalışması orijinal Arapçası kaybolmuş fakat Latin tercümesi günümüze ulaşmış olan aritmetik konusu üzerineydi. Bu tercüme büyük olasılıkla 12. yüzyılda, aynı zamanda 1126 yılında astronomic tabloların da çevirisini yapmış olan Adelard of Bath tarafından yapıldı.Latince elyazmaları isimlendirilmemiştir, ancak başladıkları ilk iki sözcükle ifade edilir: Dixit algorizmi (‘yani El-Harezmi ‘) veya Algoritmi de numero Indorum (‘Hint Hesap Sanatı üzerine el-Harezmi’ ), Baldassarre Boncompagni’nin 1857’de çalışmasına verdiği isimdir. Orijinal Arapça başlığı muhtemelen ‘Kitab al-Jam’ wat-Tafriq bi-?isab al-Hind’ (‘Hint Hesaplamasına Göre Ekleme ve Çıkarma Kitabı’) idi. El-Harezmi’nin aritmetik çalışmaları, Hint matematiği ile geliştirilen Hint-Arap rakamlarına dayanan Arap rakamlarını batı dünyasına tanıtmaktan sorumludur. ‘Algoritma’ terimi, el-Harezmi tarafından geliştirilen Hint-Arap rakamlarıyla aritmetik gerçekleştirme tekniğinden türetilmiştir. Hem ‘algoritma’ hem de ‘algorizm’, sırasıyla Harezmi’nin isminin Latince formlarından, ‘Algoritmi’ ve ‘Algorismi’den türetilmiştir. HAREZMİ’NİN ASTRONOMİ ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI NELERDİR? El-Harezmi’nin Zij el-Sindhind adlı eseri, takvimsel ve astronomik hesaplamalara dayanan,içerisinde bir sinus değeri tablosu ile birlikte 116 adet takvimsel, astronomik ve astrolojik veriyi barındıran, yaklaşık 37 bölümden oluşan bir çalışmadır. Bu, Zijes olarak bilinen ve Hint astronomik yöntemlerine dayanan birçok Arapça Zijes’den ilkidir. Çalışma güneşin, ayın ve o dönemde bilinen beş gezegenin hareketlerini gösteren tablolar içerir. Bu eser İslam astronomisinde dönüm noktasını oluşturmuştur. Şimdiye dek Müslüman gök bilimciler öncelikli olarak araştırma yaklaşımını benimsemişler, başkalarının eserlerini tercüme edip keşfedilmiş bilgileri öğrenmişlerdi. Orijinal Arapça versiyon (820) kayıptır, ancak muhtemelen Adelard of Bath(Ocak 26, 1126). tarafından Latinceye çevrilen, İspanyol gökbilimci Maslamah İbn Ahmed el-Mecriti’nin (1000) bir versiyonu, günümüze ulaşmıştır. Günümüze ulaşan bu el yazması Latince çevirilerden dört tanesi; Bibliothèque publique (Chartres), Bibliothèque Mazarine (Paris), Biblioteca Nacional (Madrid) ve Bodleian Kütüphanesi (Oxford) ‘da muhafaza edilmiştir. HAREZMİ’NİN TRİGONOMETRİ ALANINDAKİ ÇALIŞMALARI NELERDİR? El-Harezmi’nin Zij al-Sindhind adlı eseri ayrıca sinus ve kosinüs trigonometrik fonksiyonlarının tablolarını içerir. Küresel trigonometri ile ilgili bir tez de kendisine atfedilir.

#Harezmi #Gündem #harezmi #harizmi #kimdir #harezmi #hayatı #nedir #harezmi #çalışmaları #nelerdir #harezmi #cebir #alanındaki #çalışmaları #nelerdir

Abone Ol:
Abone Ol

Yorumlarınızala Sitemize Değer Katın